Нападот се случи во недела, еден ден откако иранскиот министер за надворешни работи, Абас Арагчи, изјави дека САД нападнале постројка за десалинизација на островот Кешм во јужен Иран.
„Снабдувањето со вода за 30 села е засегнато. Нападот врз иранската инфраструктура е опасен потег со сериозни последици. САД го поставија преседанот, а не Иран“, рече тој во саботата на X. Иако Техеран сè уште не го објавил нападот врз Бахреин, инцидентот покрена прашања за ранливоста на земјите од Персискиот Залив, кои поголемиот дел од своето снабдување со вода го базираат на постројки за десалинизација, пишува Ал Џезира.
Што се постројки за десалинизација?
Постројките за десалинизација првенствено ја претвораат морската вода во вода погодна за пиење, како и за наводнување и индустриска употреба. Процесот на десалинизација вклучува отстранување на сол, алги и други нечистотии од морската вода со помош на термички процес или технологии базирани на мембрана. Според Министерството за енергетика на САД, термичките системи „ја загреваат водата за да ја испарат, оставајќи ги нечистотиите зад себе, а потоа ја кондензираат пареата назад во течност за човечка потрошувачка“. Од друга страна, десалинизацијата базирана на мембрана користи полупропустлив материјал што ја пропушта водата, но ги задржува растворените супстанции како сол. Најпопуларната мембранска технологија е обратна осмоза, која ја користат повеќето земји од Советот за соработка во Заливот (GCC) бидејќи е енергетски ефикасна.
Зошто постројките за десалинизација се клучни за Заливот?
Водата е оскуден ресурс во регионот на Блискиот Исток поради сувата клима и нередовните врнежи од дожд, а земјите имаат многу ограничени природни извори на свежа вода. Подземните води, заедно со десалинираната вода, сочинуваат околу 90 проценти од главните водни ресурси на регионот, според извештајот од 2020 година на Истражувачкиот центар за Заливот.
Меѓутоа, бидејќи нивоата на подземните води се влошија во последните години поради климатските промени, земјите од Заливот сè повеќе се потпираат на десалинизација на морска вода што троши многу енергија. Постојат повеќе од 400 постројки за десалинизација по должината на брегот на Арапскиот Залив, од Обединетите Арапски Емирати до Кувајт. Земјите-членки на Советот за соработка во Заливот сочинуваат околу 60 проценти од светските капацитети за десалинизација и произведуваат речиси 40 проценти од вкупната десалинизирана вода во светот. На пример, околу 42 проценти од водата за пиење во ОАЕ доаѓа од вакви постројки, во споредба со 90 проценти во Кувајт, 86 проценти во Оман и 70 проценти во Саудиска Арабија. Саудиска Арабија, исто така, произведува повеќе десалинизирана вода од која било друга земја.
Десалинизацијата одигра клучна улога во економскиот развој на регионот, вели Насер Алсајед, истражувач за животна средина специјализиран за земјите од Персискиот Залив. Тој истакна дека по откривањето на нафта кон крајот на 1930-тите, земјите од Персискиот Залив имале многу ограничени природни слатководни ресурси и не биле во можност да ги задоволат потребите создадени од растот на населението и проширувањето на економските активности. „Затоа беа воведени постројки за десалинизација“, изјави тој за Ал Џезира, додавајќи дека важноста на водата за десалинизација за развојот на Заливот често се занемарува. „Затоа, насочувањето или прекинувањето на работата на постројките за десалинизација сериозно би ја загрозило економската стабилност и раст во регионот“, рече тој. „Понатаму, десалинизацијата е главен извор на свежа вода за повеќето земји од Заливот, особено за помалите земји со недостиг на вода како Бахреин, Кувајт и Катар. Бидејќи оваа вода првенствено се користи за човечка потрошувачка, десалинизацијата има и силна хуманитарна димензија и е од суштинско значење за секојдневниот живот. Затоа, секое нарушување на овие постројки би било особено тежок удар за населението“, додаде тој. Иран, исто така, користи постројки за десалинизација, но има и бројни реки и брани и не е толку зависен од нив како другите земји во регионот.
Кои се последиците од нападите врз постројките?
Големата зависност на Заливот од постројките за десалинизација го направи ранлив во време на конфликт. За време на Заливската војна од 1990-1991 година, ирачките сили намерно уништија поголем дел од капацитетот за десалинизација на Кувајт, предизвикувајќи сериозна штета на водоснабдувањето. Хидрологот Раха Хакимдавар изјави за Ал Џезира дека на долг рок, нападот врз овие постројки би можел да влијае и на домашното производство на храна, кое главно се потпира на подземните води.
„Сепак, притисоците од други потреби би можеле да ја пренасочат таа вода подалеку од домашното производство. Ова може да биде особено предизвикувачко бидејќи регионот е исто така многу зависен од увозот на храна и се соочува со потенцијални закани за безбедноста на храната од Ормутскиот теснец“, рече Хакимдавар. Извештајот на ЦИА од 2010 година, исто така, предупреди дека „затворањето на постројките за десалинизација во повеќето арапски земји би можело да има потешки последици од губењето на која било друга индустрија или стока“.
Сепак, според Алсајед, влијанието на нападот зависи од локалните околности. „За Саудиска Арабија, која е најмалку зависна од десалинизација и има голема географска површина, постројките на Црвеното Море обезбедуваат отпорност. ОАЕ има 45 дена снабдување со вода според својата стратегија за безбедност на водата до 2036 година, па затоа постојат планови за управување со потенцијални нарушувања“, рече тој.
„Ефектите веројатно ќе се почувствуваат најостро во помалите земји кои се многу зависни од десалинизацијата, како што се Катар, Бахреин и Кувајт, кои имаат минимални стратешки резерви“, истакна тој. „Сепак, според мене, најзначајното влијание е психолошкото“, рече Алсајед. „Водата е неопходна за животот, а перцепцијата за ризик може да предизвика страв и паника, што е особено опасно во сегашната ситуација во регионот, каде што властите се обидуваат да го одржат мирот“.
Како да се обезбеди снабдување со вода?
Со оглед на нападите врз енергетската и цивилната инфраструктура во Заливот, Алсајед ја нагласи важноста земјите од Заливот да ја гледаат безбедноста на водата како регионално прашање, а не како национално прашање.
„Земјите треба поблиску да се координираат и да соработуваат. Советот за соработка во Заливот има силна платформа за подготовка за предизвиците со водата, но не ја искористил целосно“, рече тој. Алсајед истакна дека Обединетата стратегија за вода на Советот за соработка во 2035 година ги повика сите земји-членки да усвојат национален интегриран план за енергија и вода до 2020 година, што сè уште не е постигнато.
„Без разлика дали преку унифицирани мрежи за десалинизација, заеднички регионални стратешки резерви на вода или диверзификација на изворите, ова е патот кон нова ера на зајакнување на безбедноста на водата во Заливот“, рече тој. Хидрологот Хакимдавар верува дека нема краткорочна замена за десалинизацијата во Советот за соработка во Заливот. Сепак, додаде таа, земјите можат да се потпрат на стратешки резервоари за вода - многу земји одржуваат големи резерви што можат да ги снабдуваат градовите неколку дена или подолго.
„Земјите исто така можат да ги диверзифицираат системите за водоснабдување и да инвестираат во помали, дистрибуирани постројки за десалинизација напојувани од обновлива енергија за да ја намалат зависноста од неколку многу големи постројки“, додаде таа.
